Zorgen gaan altijd over verleden of toekomst

 

Is het je wel eens opgevallen dat zorgen vrijwel altijd over de toekomst gaan? Dat je je zelden of nooit zorgen maakt over iets wat hier en nu gebeurt?

Zorgen zijn gedachtestromen over wat er zou kunnen gebeuren in de toekomst. Met jezelf, of met iemand die je liefhebt. Zorgen kunnen zo heftig zijn dat je er ’s nachts wakker van ligt of overdag veel spanning ervaart.

De gedachten in ons hoofd zijn eigenlijk altijd bezig met ofwel het verleden ofwel de toekomst. Je denkt nog na over iets wat geweest is. Bijvoorbeeld of je iets wel goed hebt gedaan, of je toch niet anders had moeten handelen. Of ze gaan over de toekomst: wat kan er gebeuren als…..

En ons hoofd is er ontzettend goed in om daarin heel veel stappen vooruit te denken.
Zoals een bekende quote zegt: “I have known a great many troubles, but most of them never happened” (“ik heb veel problemen gekend, maar de meeste daarvan zijn nooit gebeurd”).

Gelukkig worden de meeste van die zorgen inderdaad nooit werkelijkheid. Maar als je veel in de maalmolen van je hoofd zit kan dat wel veel stress, spanning en vermoeidheid opleveren. Het vreet energie!

De snelste weg uit de zorgenmachine in je hoofd is om je aandacht naar het hier en nu te brengen. Daar is meditatie natuurlijk een fantastisch middel voor.

 

Meditatie is meer dan stilzitten en op je adem focussen

 

Je kunt meditatie breder zien dan stil zitten op een kussentje en je aandacht naar je adem brengen. Eigenlijk is elke activiteit die je met aandacht doet een meditatie.

Ik definieer meditatie wel eens als: ‘zijn met wat is’. Dus: zijn met wat je doet. Zijn met wat je voelt. Observeren wat je denkt in plaats van er middenin zitten en je laten opslokken door de gedachtestromen. Steeds weer een stapje achteruit zetten en observeren zonder oordeel.

Op deze manier bekeken kan alles wat je doet een meditatie worden. Vooral dingen die je normaal gesproken op de automatische piloot doet, zoals:

  • fietsen
  • wandelen
  • huishoudelijke taken als de was opvouwen, stofzuigen, afwassen
  • iets eten of drinken
  • de trap oplopen, een deur opendoen, van de woonkamer naar de slaapkamer lopen, de gordijnen opendoen

Deze activiteiten kun je gebruiken om in plaats van te dagdromen, juist helemaal te landen in het hier en nu.

Elke keer dat je met je aandacht helemaal aanwezig bent bij dat wat je op dat moment aan het doen bent, stap je uit de zorgenmachine in je hoofd. Dan kun je ervaren dat er op dit moment niets aan de hand is. De zorgen gaan over een niet-bestaande toekomst of over een niet-meer-bestaand verleden. En je bent vrij om je in plaats daarvan te richten op dat wat er nu is.

 

Denken over verleden of toekomst als een automatische piloot

 

Het menselijk denken zit zo in elkaar dat het altijd actief is. En het is vrijwel altijd gericht op verleden of toekomst. Van nature zal het denken zich niet snel op het hier en nu richten.

Het kan zelfs ‘saai’ voelen om in het hier en nu te zijn. Immers: in vergelijking met de rijke wereld van alles wat er ‘zou kunnen gebeuren’ gebeurt er in het hier en nu meestal niet zoveel. Wat er in dit moment is, is eenvoudig. Je hoeft er niet over na te denken, het is er gewoon. En dan heeft je denken niet zoveel te doen. Dus richt het zich maar weer op verleden of toekomst!

Als je je bewust bent dat je denken als een soort automatische piloot staat afgesteld op denken over het verleden of de toekomst, kun je er met zachtheid en compassie naar kijken, en je aandacht steeds weer terugbrengen naar dat wat je hier en nu aan het doen bent.

 

Aandachtsmeditatie terwijl je bezig bent

 

In mijn online cursus Leven in het Nu zit een geleide meditatie om je te helpen bewust aanwezig te zijn bij een activiteit die je aan het doen bent. Maar je kunt het ook heel goed zelf doen. Het belangrijkste daarbij zijn je adem en je zintuigen. Je adem en je zintuigen zijn je ankers die je steeds weer terug kunnen brengen naar het hier en nu.

Ik nodig je uit om een activiteit te kiezen die je een keer met je volle aandacht wilt doen. Kies bijvoorbeeld één uit de lijst hierboven. Iets wat je normaal gesproken op de automatische piloot doet, of waarvan je hoopt dat het snel voorbij is (‘even snel afwassen, dan kan ik daarna…’).

Van deze activiteit maak je een aandachtsmeditatie:

1) Voel hoe de adem in je lichaam beweegt. Merk op of en hoe je ademhaling verandert als je lichaam in beweging komt. Wordt het sneller, hoger, of juist dieper en langzamer als je je aandacht erop richt? Observeer zonder oordeel.

2) Gebruik al je zintuigen:

  • Welke kleuren en vormen zie je?
  • Welke geluiden hoor je? Kijk of je kunt opmerken hoe geluiden komen, veranderen en weer gaan.
  • Wat voel je met je huid? Wat voel je met je vingers, je handen, andere lichaamsdelen?
  • Welke lichaamsdelen zijn in beweging?
  • Zijn er geuren of smaken die je kunt opmerken?

Tijdens je aandachtsmeditatie kun je 1 voor 1 de zintuigen langs gaan, of je de hele tijd op 1 zintuig richten. Speel er maar eens mee en kijk wat voor jou werkt. En varieer! Zo houdt je het interessant voor jezelf en dat maakt het makkelijker om het regelmatig te (blijven) doen.

 

Wat als je afdwaalt?

 

Tijdens de meditatie/activiteit ga je duizend keer afdwalen. Dat hoort erbij. Het gaat er niet om hoe vaak je afdwaalt (dat is totaal onbelangrijk), het gaat erom dat je jezelf gewoon steeds weer terugbrengt naar dat wat je aan het doen was. Dus duizend keer afdwalen betekent simpelweg duizend-en-één keer jezelf terugbrengen. Liefst met een compliment voor jezelf dat je hebt opgemerkt dat je wat afgedwaald. Zo geef je je innerlijke criticus geen voeding en oefen je compassie en zachtheid voor jezelf.

Neem na de meditatie even de tijd om te reflecteren: hoe voelde je je vooraf, en hoe voel je je nu? Wat is er anders? Hoe voelt je lichaam? Hoe is het in je hoofd, je emoties? Wellicht merk je zelfs op dat je de kleuren om je heen als helderder ervaart omdat je meer ‘hier’ bent. Geniet ervan en sta open voor wat deze ervaring je nu te bieden heeft, zonder een bepaald resultaat te verlangen van jezelf. Een open en nieuwsgierige, zachtaardige houding helpt je het meest.