Hoogsensitiviteit is een aangeboren, deels erfelijk bepaalde eigenschap die bij 20% van alle mensen voorkomt. Deze eigenschap zorgt ervoor dat je:
1) meer informatie waarneemt (in je omgeving en in jezelf)
2) die informatie dieper verwerkt (er zijn meer hersengebieden bij betrokken)
3) intenser op die informatie reageert
Er leven veel misverstanden over hoogsensitiviteit. In dit artikel bespreek ik er een aantal.
Wil je meer weten over de wetenschappelijke kennis die er inmiddels is over hoogsensitiviteit (en die continu evolueert), dan is de website van onderzoeker Esther Bergsma een aanrader: hoogsensitief.nl of volg @hoogsensitiefnl op Instagram. Daar vind je de meest recente ontwikkelingen en informatie.
Misverstand #1: Hoogsensitiviteit = prikkelgevoeligheid
Hoogsensitiviteit wordt vaak onterecht gelijkgesteld met prikkelgevoeligheid en dus snel overprikkeld zijn.
Maar overprikkeling is niet de kern van hoogsensitiviteit. Je kunt als HSP sneller overprikkeld raken doordat je meer informatie waarneemt én die informatie diepgaander verwerkt. Maar een HSP die heeft leren omgaan met zijn sensitiviteit, goed voor zichzelf zorgt en voldoende rust neemt, hoeft vrijwel nooit overprikkeld te raken.
Daarnaast is overprikkeling niet uniek voor HSP. Ook mensen die bijvoorbeeld chronische stress of een burn-out hebben, een kankerbehandeling hebben ondergaan, autisme hebben of een hersenbeschadiging hebben opgelopen kunnen (tijdelijk of permanent) last hebben van overprikkeling. En zo zijn er nog veel meer situaties te noemen waarin overprikkeling voorkomt.
Hoogsensitiviteit = overprikkeling is dus een onjuiste en onvolledige conclusie. Overprikkeling is niet de kern van hoogsensitiviteit en is daarnaast iets wat veel breder voorkomt.
Nog iets over definities: in Nederland betekenen hoogsensitief en hooggevoelig precies hetzelfde: een aangeboren eigenschap. Wanneer iemand tijdelijk overgevoelig is voor prikkels (bijvoorbeeld door burn-out, stress of ziekte) dan noemen we dat in Nederland ‘overgevoelig’. In België wordt voor die tijdelijke overprikkeling vaak juist de term ‘hooggevoelig’ gebruikt. In België is er dus wel een verschil tussen hoogsensitief en hooggevoelig, in Nederland betekenen ze hetzelfde.
Misverstand #2: Hoogsensitiviteit is een modeverschijnsel
Het klopt dat er steeds meer kennis komt over hoogsensitiviteit. Toen ik studeerde (ik studeerde af in de Pedagogische Wetenschappen in 2009) was er nog maar weinig wetenschappelijk onderzoek naar hoogsensitiviteit. Inmiddels worden er jaarlijks vele, vele studies gepubliceerd. Waaronder ook veel studies die via breinonderzoek (fMRI scans) laten zien wat er in de hersenen gebeurt bij iemand die hoogsensitief is versus bij iemand die niet hoogsensitief is (ik vind dit zelf echt razend interessant!).
De kennis over hoogsensitiviteit is door al dit onderzoek in een stroomversnelling gekomen.
In 1996 benoemde Elaine Aron als eerste de term “hoogsensitiviteit” (daarvoor was er simpelweg geen term voor) en sindsdien is de definitie ervan (door al het onderzoek) steeds helderder geworden.
De eigenschap hoogsensitiviteit bestaat natuurlijk al veel langer. Het is niet ‘uitgevonden’ door het onderzoek, het is waargenomen in onderzoek.
Misverstand #3: Hoogsensitiviteit komt door trauma
Kinderen die in een onveilige situatie opgroeien, kunnen een afstemming op de omgeving ontwikkelen die lijkt op kinderen die hoogsensitief zijn. In een onveilige situatie is het van levensbelang om aan te kunnen voelen wat iemand anders nodig heeft of van je wil. En dat is iets wat hoogsensitieve kinderen ook van nature doen.
Maar gericht zijn op je omgeving is niet hetzelfde als hoogsensitiviteit. In een onveilige situatie is dat een strategie om met de wereld om te kunnen gaan, ook zonder de specifieke kenmerken in het brein die hoogsensitieve kinderen hebben.
Ook hoogsensitieve kinderen kunnen in een onveilige situatie opgroeien, waardoor bij hen die van nature aanwezige afstemming op de omgeving nog verder versterkt wordt.
Hoogsensitieve mensen zijn daarnaast gevoeliger voor trauma dan niet-hoogsensitieve mensen: nare gebeurtenissen hebben op hen bewezen meer impact. Dit geldt overigens ook voor positieve situaties: hoogsensitieve kinderen profiteren meer van een positieve, veilige gezinssituatie dan niet-hoogsensitieve kinderen! (Lees voor meer informatie daarover de onderzoeken over “paardebloem kinderen” en “orchidee kinderen”).
Er is een belangrijk onderscheid tussen hoe je brein bedraad is (wel of niet hoogsensitief) en de strategieën die je als kind hebt ontwikkeld om met de wereld om te gaan. De strategieën die je als kind hebt ontwikkeld (bijvoorbeeld: overmatig gericht zijn op je omgeving, ‘pleasen’ van anderen of niet goed voor jezelf zorgen) kun je zowel als HSP en als niet-HSP ontwikkelen én je kunt ze veranderen als volwassene. Hoogsensitiviteit is daarentegen een aangeboren eigenschap die je niet kunt veranderen. Je kunt wel leren er op een andere manier mee om te gaan waardoor je minder last en meer profijt van de eigenschap hebt.
Misverstand #4: Hoogsensitief = overemotioneel zijn
Hoogsensitieve mensen beleven emoties intenser (zie punt 3 van de definitie), zowel die van zichzelf als die van anderen (ze kunnen heel goed emoties van anderen aanvoelen). Dat geldt voor zowel positieve als negatieve emoties.
Maar HSP kunnen ook heel goed zijn (geworden) in het onderdrukken van emoties. Vaak omdat dat in de omstandigheden nodig was. Ik zie vaak dat mensen dan als reactie sterk in hun hoofd gaan zitten (als je steeds maar nadenkt hoef je niet te voelen…). Dit gebeurt zowel bij HSP als bij niet-HSP.
Daarnaast geldt dat iemand die overprikkeld is en/of veel stress heeft tijdelijk meer emotioneel kan reageren. Dat geldt voor zowel HSP als niet-HSP en heeft dus niet zozeer met hoogsensitiviteit te maken, maar met de overprikkeling/stress.
Misverstand #5: Hoogsensitiviteit betekent dat je introvert bent
Hoogsensitief en introvert of extravert zijn zijn twee verschillende dingen. Introvert of extravert zijn betekent dat je oplaadt van ofwel alleen zijn (introvert) of oplaadt van met anderen zijn (extravert). Als HSP kun je beide zijn. Een deel van de HSP is introvert, een ander deel extravert.
Misverstand #6: Hoogsensitieve mensen houden van routine
Veel HSP houden inderdaad van routine en vastigheid. Maar een deel van hen (ongeveer 30 procent) juist niet! Dit noemen we HSS-HSP: High Sensation Seeking HSP.
Een HSS-HSP houdt juist van variatie en dynamiek, verveelt zich snel en zal vaak juist prikkels en nieuwe situaties opzoeken omdat hij daar energie van krijgt of enthousiast van wordt.
Tegelijkertijd is er ook de HSP eigenschap, die er voor zorgt dat er meer tijd nodig is om al die prikkels en ervaringen te verwerken. Een lastige balans!
Herken je jezelf hierin, dan is het boek “Prikkels bijten niet!” van Saskia Klaaysen een aanrader.
Misverstand #7: Hoogsensitiviteit is een beperkende eigenschap waardoor je bepaalde dingen niet kunt doen
Hoogsensitiviteit is een eigenschap die (net als elke eigenschap) zowel voor- als nadelen kent. Wanneer je niet weet dat je hoogsensitief bent, is de kans groot dat je je leven zo inricht dat je vooral de nadelen ervaart. Dan kan het lijken alsof hoogsensitiviteit alleen maar beperkend is. Maar dat is niet zo.
Vooral wanneer je als HSP goed voor jezelf zorgt, kun je volop de voordelen ervan ervaren. Zoals: je empathie, je zorgzaamheid, je intuïtie, je vermogen om zowel kleine details als het grote geheel op te merken, je vermogen om intens te genieten van kleine dingen, je vermogen om harmonie te brengen in een groep (en het belang van het geheel in de gaten te houden), je weloverwogen keuzes… Ik maakte er een podcast over: Aflevering 11 van HSP Binnenwereld (beluister ‘m hier).
Wil je je meer in de talenten van hoogsensitiviteit verdiepen, dan is het boek “Gelukkig hoogsensitief” van Esther Bergsma en Derk Eimers een aanrader.
Om die talenten tot uitdrukking te laten komen is het nodig dat je als HSP goed voor jezelf zorgt: voldoende rust neemt, je eigen grenzen kent, en niet te veel hooi op je vork neemt.
Een grote valkuil is om jezelf te vergelijken met mensen die niet hoogsensitief zijn, en te kijken wat die allemaal kunnen op een dag. Na een volle dag werken in een kantoortuin nog uit eten in een druk restaurant, en daarna nog ergens een drankje doen? Geen probleem! Voor jou is dat waarschijnlijk wel een probleem… Wanneer je dat van jezelf weet kun je er rekening mee houden zodat je niet continu in een staat van overprikkeling verkeert. Als je overprikkeld bent, kun je niet profiteren van de voordelen van je sensitiviteit.
Wanneer je op tijd en regelmatig rust neemt (tijd voor jezelf, de natuur of dingen die je opladen) kun je er op andere momenten weer volledig zijn voor anderen, je werk of je gezin.
Uitvinden waar je grenzen liggen en wat voor jou wel en niet werkt qua dagritme / weekritme / jaarritme is een ontdekkingstocht die je veel kan brengen, en die meestal met vallen en opstaan ontdekt wordt.
Wees niet bang om eens over je grenzen heen te gaan, maar leer ervan en pas aan wat nodig is zodat je je lichaam kunt geven wat het nodig heeft. Dan kun je voluit leven als HSP, met alle talenten en voordelen die erbij komen kijken.
Afrondend
Ik hoop dat dit artikel je wat helderheid heeft gebracht over wat hoogsensitiviteit wel en niet is.
Zelf heb ik in 2007 ontdekt dat ik hoogsensitief ben, en heb ik mij als HSP coach gespecialiseerd in het omgaan met gedachten & emoties als HSP. Want je neemt niet alleen informatie uit je omgeving meer en dieper waar, dat geldt ook voor je eigen binnenwereld!
Ik vind het omgaan met die intense innerlijke wereld ongelooflijk interessant en kan er uren over praten. En dat doe ik dus ook :-) Namelijk in mijn podcast HSP Binnenwereld, op Spotify, Apple Podcast app of waar jij ook maar je podcasts luistert. Daarin probeer ik elke aflevering niet alleen praktische informatie, maar ook handige tips te delen die je direct kunt toepassen in je dagelijks leven. Beluister hier de eerste afleveringen.
Daarnaast heb ik twee online cursussen beschikbaar die je verder kunnen helpen op dit pad van balans, voldoening en ontspanning als HSP:
Online cursus Thuis in jezelf & in de wereld
In deze online cursus leer je via allerlei praktische technieken en geleide meditaties om meer balans in je gedachtewereld en in je emoties te krijgen, zodat je meer ontspannen in het hier & nu kunt leven. Verbonden met jezelf en van daaruit verbonden met de wereld, in een gezonde balans. Lees hier meer over Thuis in jezelf & in de wereld!
Online cursus Gezonde Grenzen
Deze cursus is specifiek voor HSP die moeite hebben met grenzen: het voelen van je eigen grenzen (waar liggen die eigenlijk?), het respecteren van je eigen grenzen & goed voor jezelf zorgen, en het communiceren van je grenzen naar anderen (nee zeggen zonder schuldgevoel). In de cursus zit ook een module over het omgaan met de reacties van anderen wanneer jij je grenzen leert aangeven. Want voor hen is het vaak ook even wennen :-) Lees hier meer over Gezonde Grenzen!
Liever eerst een voorproefje? Meld je dan aan voor de HSP mini cursus “HSP in balans – voluit leven in het nu”. Helemaal gratis!
Meld je gratis aan:
